تهوع استفراغ بعد از عمل
تهوع واستفراغ بعد از عمل جراحی
تهوع و استفراغ بعد از اتمام عمل های جراحی شایع و عارضة اذیت کننده ای بوده و ناشی از انجام عمل جراحی و بیهوشی می باشد و در اغلب اوقات از درد بیمار برایش زجرآورتر می شود
وقوع زیاد PONV پس از جراحی های مختلف، تاحدی ناشی از عوامل مربوط به بیمار و عوامل مربوط به بیهوشی است تا مسئله خود جراحی
. در بیماران جدی و و پر خطر، جلوگیری از PONV، به صورت قابل ملاحظه ای، شرایط رضایت مندی پس از جراحی را افزایش می دهد. در حالیکه PONV تجربه ای محدود به شخص بیمار است. اما PONV (استفراغ و اق زدن پس از جراحی) قادر به ایجاد مشکلاتی است که نمونه هایی از آن عبارتند از: آسپیریشن محتویات معده، باز شدن زخم ها، پارگی مری، آمفیزم زیرپوستی، Pneumotjhrax (حوادث واقعی در نتیجه PONV، بررسی نشده است.) PONV ، شاید ترخیص بیمار را از بخش PACU به تأخیر اندازد و یا منجر به بستری ناخواسته در بیماران پس از جراحی سرپایی گردد.
ﺗﻬﻮﻉ و ﺍﺳﺘﻔﺮﺍﻍ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻋﻤﻞ ﺍﺯ ﻋﻼﺋﻢ ﺗﻨﺶ ﺯﺍی ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﺑﯿﻬﻮﺷﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﯽ ﺟﺮﺍﺣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻣﯿﺰﺍﻥ ﺑﺮوﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ عمل ﻫﺎی ﺯﻧﺎﻥ،ﻻﭘﺎﺭوﺳﮑو ﭘﯽ و ﺍﺳﺘﺮﺍﺑﯿﺴﻢ ﺑﯿﻦ 60-70 ﺩﺭﺻﺪ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﺍﯾﻦ ﻋﻮﺍﺭﺽ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺳﺒﺐ ﺗﺎﺧﯿﺮ ﺩﺭ ﺗﺮﺧﯿﺺ ﺍﺯ ﺍﺗﺎﻕﺑﻬﺒﻮدی و ﺑﯿﻤﺎﺭﺳﺘﺎﻥ، ﺍﺧﺘﻼﻻﺕ ﺍﻟﮑﺘﺮوﻟﯿﺘﯽ، ﮐﺎﻫﺶ ﺁﺏ ﺑﺪﻥ ،ﺯوﺭ ﺯﺩﻥ و ﺧﻮﻧﺮﯾﺰی ﻧﺎﺷﯽ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺩﺭ ﻣﺤﻞ ﺑﺨﯿﻪ ﻫﺎ و ﺍﻓﺰﺍﯾﺶ ﺷﯿﻮﻉ ﺁﺳﭙﯿﺮﺍﺳﯿﻮﻥ ﮔﺮﺩﻧﺪ ﺍﯾﻦ ﻋﻼﺋﻢ ﻪ ﺧﺼﻮﺹ ﺩﺭ ﺑﯿﻤﺎﺭﺍﻥﺳﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺸﮑﻞ ﺳﺎﺯ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺯﯾﺮﺍ ﺳﺒﺐ ﺗﺎﺧﯿﺮ ﺗﺮﺧﯿﺺ میشود
ﻋﻮﺍﻣﻠﯽ ﭼﻮﻥ ﻧﻮﻉ ﺩﺍﺭوی ﺑﯿﻬﻮﺷﯽ، ﻧﻮﻉ ﺟﺮﺍﺣﯽ، ﺩﺍﺭوی ﺿﺪ ﺩﺭﺩ، ﺍﻓﺖ ﻓﺸﺎﺭ ﺧﻮﻥ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺟﺮﺍﺣﯽ و ﺳﻦ ﺩﺭ ﺑﺮوﺯ ﺗﻬﻮﻉ و ﺍﺳﺘﻔﺮﺍﻍ ﺩﺧﺎﻟﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ . ﺷﯿﻮﻉ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺷﯿﺮﺧﻮﺍﺭﺍﻥ ﺑﺴﯿﺎﺭﮐﻢ وﻟﯽ ﺩﺭ ﺑﺎﻟﻐﯿﻦ ﺑﺎﻻ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ . ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻬﻮﻉ و ﺍﺳﺘﻔﺮﺍﻍ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻋﻤﻞ ﺩﺭ ﺩوﺭان ﻫﺎی ﺗﺨﻤﮏ ﮔﺬﺍﺭی و ﻟﻮﺗﺌﺎﻝ ﺑﯿﺸﺘﺮاست
ﺍﺯ ﺩﯾﮕﺮ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﺟﺴﻤﯽ ﺑﯿﻤﺎﺭ، وﺿﻌﯿﺖ ﻃﺒﯽ ﺑﯿﻤﺎﺭ، ﺣﺎﻣﻠﮕﯽ، ﻧﻮﻉ ﺟﺮﺍﺣﯽ و ﺍﻓﺖ ﻓﺸﺎﺭ ﺧﻮﻥ ﭘﺲ ﺍﺯ اشاره کرد
ﺗﻬﻮع و اﺳــﺘﻔﺮاغ ﯾﮑـﯽ از ﻋـﻮارض ﺷـﺎﯾﻊ اﻋﻤـﺎل ﺟﺮاﺣـﯽ اﺳﺖ .اﯾﻦ ﻋﻮارض ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ زﻣﺎن ﭘﺲ از ﻋﻤﻞ را ﺑــﻪ ﺗﺠﺮﺑـﻪای ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ ﺗﺒﺪﯾــﻞ ﻣﯽﻧﻤـﺎﯾﻨﺪ ﺑﻠﮑـﻪ ﺧـﻮد ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﻋـﻮارض ﺟﺪﯾﺘﺮی ﻧﻈﯿﺮ دﻫﯿﺪراﺗﺎﺳﯿﻮن، اﺧﺘﻼﻻت اﻟﮑﺘﺮوﻟﯿﺘﯽ، ﺑﺎز ﺷﺪن ﺑﺨﯿﻪﻫﺎی ﺟﺮاﺣﯽ، اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ورﯾﺪی) و ﺑﻪ ﺑﺘﻊ آن اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر داﺧﻞ ﻣﻐﺰی و ﭼﺸﻤﯽ (و ﺗﺎﺧﯿﺮ در ﺗﺮﺧﯿــﺺ ﺑﯿﻤـﺎران ﺳﺮﭘﺎﯾﯽ و ﺑﺴﺘﺮی را ﺑﻬﻤﺮاه داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﮔﺮدد
در اﯾﺠﺎد اﯾﻦ ﻋﻮارض ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ درﮔﯿﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷــﻨﺪ اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ را ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴــﯿﻢ ﻧﻤـﻮد . اﯾﻦ ﻣــﻮارد ﺷـﺎﻣﻞ ﻋﻮاﻣـﻞ ﺑﯿﻬﻮﺷـﯽ) ﻧـﻮع داروی ﻣﺼﺮﻓـﯽ، ﻋﻮاﻣﻞ ﺟﺮاﺣــﯽ ،( اﺗﺴﺎع ﻣﻌﺪه، اﺳﺘﻔﺎده از داروﻫﺎی ﺿﺪﺗﻬﻮع )ﺟﺮاﺣﯽ ﮔﻮش ﻣﯿﺎﻧﯽ، ﭼﺸﻢ، ارﮐﯿﻮﭘﮑﺴﯽ، ﺟﺮاﺣﯿــﻬﺎی داﺧـﻞ ﭘﺮﯾﺘﻮﺋﻦ (و ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓــﺮدی ﺑﯿﻤـﺎر) ﺳـﻦ، ﺟﻨـﺲ، ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﺗﻬﻮع و اﺳﺘﻔﺮاغ در ﺟﺮاﺣﯿﻬﺎی ﻗﺒﻠﯽ و ﭼﺎﻗـﯽ (ﻣﯽﺑﺎﺷــﻨﺪ
. در ﺑﯿﻬﻮﺷـﯽ ﻋﻤﻮﻣـــﯽ از داروﻫــﺎی ﻣﺘﻔــﺎوﺗﯽ اﺳــﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد .از ﺑﯿﻦ اﯾﻦ داروﻫﺎ ﻧﻘﺶ ﻧﺎرﮐﻮﺗﯿﮑــﻬﺎ ﺑﺨﺼـﻮص در اﯾﺠﺎد ﺗﻬﻮع و اﺳﺘﻔﺮاغ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ .اﮔﺮ ﭼﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از (1) ﻧﺎرﮐﻮﺗﯿﮑﻬﺎ در ﺑﯿﻬﻮﺷﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ اﺟﺒــﺎری اﺳـﺖ، در ﺑﯿﺤﺴـﯽ اﭘـﯽدورال اﺳـﺘﻔﺎده از اﯾـﻦ داروﻫـــﺎ اﺧﺘﯿــﺎری ﻣﯽﺑﺎﺷــﺪ و ﺑﺮﺣﺴـﺐ ﺳـﻠﯿﻘﻪ ﻣﺘﺨﺼـﺺ ﺑﯿﻬﻮﺷـﯽ ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗــﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ .اﺳﺘﻔﺎده اﭘﯽدورال داروﻫﺎی ﻣﺨﺪر ﻧﯿﺰ ﺑــﺎ اﻓﺰاﯾـﺶ ﺗﻬﻮع و اﺳﺘﻔﺮاغ ﭘﺲ از ﻋﻤـﻞ ﺑﺨﺼـﻮص در اﻋﻤـﺎل ﺟﺮاﺣﯽ ﺷﮑﻤﯽ و ﻫﯿﺴﺘﺮﮐﺘﻮﻣﯽ ﯾﮏ ﻋﺎرﺿــﻪ ﺷـﺎﯾﻊ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ
شیوع تهوع و استفراغ بعد از عمل جراحی بستگی به فاکتورهای متعددی دارد که شامل : نوع بیهوشی ، نوع و مدت عمل جراحی و جنسیت بیمار ( زیرا خانم ها بیشتر از آقایان دچار این عارضه می شوند ) دارد .
بیمارانی که دچار بیماری حرکت (Motion Sickness ) میشوند پس از عمل جراحی بیشتر گرفتار تهوع و استفراغ میشوند .
درمان:
در این جا هدف ، پیشگیری از ایجاد این وضعیت بوده و بیشتر مطالعات متوجه همین مسئله می باشد تا درمان .
مصرف روتین داروهای ضد استفراغ در تمام اعمال جراحی لازم نیست زیرا طبق آمار ، 30% بیماران بعد از عمل جراحی دچار این عارضه می شوند .
داروی انتخابی که توسط همگان پذیرفته شده است متوکلوپروماید می باشد که در درمان و پیشگیری تهوع و استفراغ بعد از عمل جراحی به کار می رود . این دارو زمانی که به عنوان پیشگیری مصرف می شود نتایج بسیار متفاوتی را ایجاد می کند .
Droperidol نیز با مقیاس بسیار زیادی تا به حال مصرف شده است .
داروهای خانوادة فنوتیازین مثل پرفنازین و پروکلرپرومازین نیز به مقدار فراوان در طی سالیان متمادی مصرف شده است .این داروها به خصوص در زمانی به کار گرفته می شوند که از مسکن های خانوادة تریاک در طی بیهوشی استفاده شده باشد . مدت زمان اثر این داروها از مدت زمان اثر داروهای مسکن مخدر کوتاه تر بوده و بنابراین دوزهای مکرر از این دارو های ضد استفراغ لازم است که مصرف شود .
داروهای آنتی موسکارینی مثل آتروپین یا هیوسین را به عنوان پیشگیری از افزایش بزاق و ترشحات برونش ها و ایجاد برادیکاردی قبل از عمل می توان به کار برد . این داروها به عنوان ضد استفراغ می توانند عمل کنند ولی به خاطر زمان اثر کوتاهشان نسبت به مرفین ، نمی توانند کاملاً اثر استفراغ آور مرفین را از بین ببرند .
هیوسین را از راه پوست نیز به کار برده اند ( مالیدن پماد هیوسین یا گذاشتن Hyosin Patch .
Cyclizine آنتی هیستامینیکی است که به همراه مخدرهای مسکن به عنوان Premedication مصرف می شود و روی تهوع و استفراغ بعد از عمل موثر است .
پرومتازین به عنوان پیشگیری و درمان مصرف شده ولی به خاطر اثر آرام بخش و خواب آور شدید آن ، در بیماران کمتر مصرف می شود .
گزارشات متعددی در مورد مصرف کلونیدین به عنوان Premedication در بچه ها وجود دارد که روی استفراغ بعد از عمل موثر بوده است .
گفته شده که زنجبیل معادل متوکلوپرامید روی استفراغ های بعد از عمل موثر است ولی در گزارشات بعدی هیچ گونه اثر مفیدی از آن دیده نشده است .
افدرین نیز برای این عارضه مصرف شده و گزارشات متناقضی در مورد آن وجود دارد .
گزارش شده است که تزریق وریدی پروپوفول روی استفراغ های بعد از اعمال جراحی موثر است .
Ondansetron ( اندانسترون ) در پیشگیری و درمان تهوع و استفراغ بعد از عمل جراحی موثر بوده است ، تحقیقات بعدی نشان داد که که این دارو معادل متوکلوپرامید اثر دارد .
Granisetron ،Dolasetron وTropisetronاز خانوادة آنتاگونیست های گیرندة 5HT3 بوده و مشابه Ondansetron روی تهوع و استفراغ بعد از اعمال جراحی موثر هستند .
تحقیقات زیادی در مورد استفادة همزمان چند داروی ضد استفراغ در پیشگیری و درمان انجام نشده است ، اگرچه Ondansetron و Granisetron به همراه دگزامتازون مصرف شده و نتایج خوبی داشته است . همراهی دگزامتازون با داروهای آنتاگونیست گیرنده های 5HT3 اثر این داروها را تشدید می کند .
داروهای ضد تهوع و استفراغ مصرفی در پیشگیری و درمان استفراغ های بعد از اعمال جراحی عبارتند از :
1- آنتاگونیست های دوپامین مثل : متوکلوپراماید و Domeperidone ، Droperidol و بعضی از داروهای خانوادة فنوتیازین
2- کورتیکواستروئیدها مثل : دگزامتازون.
3- کانابینوئیدها ( مشتقات حشیش ) مثل : Malbilon.
4- بنزودیازپین ها ، مثل : لورازپام
5- آنتی هیستامین ها ، مثل : دیفن هیدرامین . آنتی هیستامین های غیر خواب آور ، مثل ترفنادین به علت نفوذ بسیار کم در سیستم CNS اثر ضد تهوع و استفراغ ندارند .
6- آنتاگونیست های گیرندة 5HT3 ، مثل Ondansetron